អំពីប្រវត្តិ ដំណាំធុរ៉េន
ដំណាំធុរេន ដែលត្រូវបានពិភពលោក និងអ្នកស្នេហ៍វិស័យម្ហូបអាហារដាក់រហស្សនាមយ៉ាងប្រណិតថាជា «ស្តេចនៃផ្លែឈើ» (King of Fruits) មានប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏យូរលង់ និងដំណើរការវិវត្តដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ខ្លាំង ទាំងក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ក៏ដូចជានៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយើងផ្ទាល់។
ធុរេនមានដើមកំណើតដំបូងបង្អស់នៅក្នុងតំបន់ព្រៃស្រោង ព្រៃភ្នំ និងកោះតូចធំនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ជាពិសេសនៅលើកោះបូរេអូ (Borneo) កោះស៊ូត្រាត្រា (Sumatra) និងឧបទ្វីបម៉ាឡេស៊ី។ ពាក្យថា «ធុរេន» មានប្រភពដើមចេញពីភាសាម៉ាឡាយូ ពាក្យថា "Duri" ដែលប្រែត្រង់ថា «បន្លា» រួមជាមួយនឹងបច្ច័យ "-an" ក្លាយជា "Durian" ដែលមានន័យថា «ផ្លែឈើដែលមានបន្លា»។ ជនជាតិអឺរ៉ុបបានស្គាល់ និងកត់ត្រាពីផ្លែធុរេនជាលើកដំបូងក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី១៥ និងទី១៦ តាមរយៈកំណត់ហេតុដំណើររបស់ពួកអ្នករុករកជនជាតិព័រទុយហ្គាល់ និងអង់គ្លេស ដោយពួកគេបានសរសើរពីរសជាតិដ៏ឆ្ងាញ់ប្លែក ព្រមទាំងក្លាយដ៏ក្រអូបឈ្ងុយឈ្ងប់ខុសពីផ្លែឈើដទៃ។
សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដំណាំធុរេនត្រូវបាននាំយកមកដាំដុះតាំងពីបុរាណកាលមកម្ល៉េះ តាមរយៈការផ្លាស់ប្តូរពាណិជ្ជកម្មតាមផ្លូវសមុទ្រ និងការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌រវាងប្រទេសក្នុងតំបន់។ តំបន់ដាំដុះដ៏ល្បីល្បាញជាងគេ និងត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាយូរណាស់មកហើយថាជា «រាជធានីធុរេន» របស់កម្ពុជា គឺ ខេត្តកំពត ដែលមានដីតំបន់ជើងភ្នំ និងអាកាសធាតុអំណោយផល ធ្វើឱ្យធុរេនកំពតមានសាច់ក្រាស់ម៉ដ្ឋរលោង រសជាតិផ្អែមឆ្ងាញ់ល្មម និងមានក្លិនក្រអូបឈ្ងុយឈ្ងប់ខុសប្លែកពីតំបន់ដទៃ។ បន្ថែមពីលើខេត្តកំពត ដំណាំនេះក៏ត្រូវបានដាំដុះយ៉ាងផុសផុលផងដែរនៅខេត្តកំពង់ចាម (ជាពិសេសតំបន់មេមត់) និងខេត្តបាត់ដំបង។
ពីដើមឡើយ ធុរេននៅកម្ពុជាភាគច្រើនជាពូជស្រុកដែលមានដើមខ្ពស់ និងប្រើពេលយូរទើបទទួលបានផល ប៉ុន្តែក្នុងការវិវត្តមកដល់សម័យកាលបច្ចុប្បន្ន វិស័យកសិកម្មធុរេនបានឆ្លងកាត់ការប្រែប្រួលយ៉ាងខ្លាំង។ កសិករបានពង្រីកការដាំដុះដោយបញ្ចូលនូវពូជទំនើបៗអន្តរជាតិ (ទាំងពូជម៉ាឡេស៊ី និងថៃ) រួមផ្សំជាមួយនឹងការអនុវត្តបច្ចេកទេសកសិកម្មសម័យថ្មី ដូចជាការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធទឹកស្វ័យប្រវត្តិ និងការថែទាំតាមស្តង់ដារ ដើម្បីបង្កើនទាំងទិន្នផល និងគុណភាពខ្ពស់ ដែលធ្វើឱ្យធុរេនក្លាយជាដំណាំយុទ្ធសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់ ជួយលើកកម្ពស់ជីវភាពកសិករ និងឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការទីផ្សារយ៉ាងខ្លាំងក្លាទាំងក្នុង និងក្រៅប្រទេស។
